Todas las entradas por Stichting Mandioca

PAINÜ op het Colombiaanse 20:00 journaal – Caracol Televisie

Indígenas del Amazonas promueven turismo que no afecta la selva. Visitantes pueden hacer recorridos en canoa, en los que guías comparten conocimiento tradicional y muestran algunos de los lugares más bellos de la región” – “Inheemsen vanuit het Amazone gebied die zich inzetten voor een toerisme dat het bos niet aantast. Terwijl de bezoekers met de houtenkano rondvaren, vertellen en delen de gidsen hun traditionele kennis en laten ze enkele van de mooiste gebieden zien van de regio”Bezoekers kunnen kano tochten maken”

Met trots delen wij met u een video over de inheemse ecotoerisme organisatie PAINÜ die wij als onderdeel van dit project tevens één-op-één begeleiden in het verbeteren van hun organisatie en aanbieden van ecotoeristische en educatieve diensten. Deze video is eind april 2014 uitgezonden door Caracol TV, één van de bekendste comerciële televisie zenders van Colombia.

Eerder dit jaar was er een artikel gepubliceerd in de maandkrant UN-Periodico – Feb 2014  van de Nationale Universiteit van Colombia (UNAL) die behalve op alle UNAL dependances in Colombia tevens als bijlage in de nationale Colombiaanse krant El Tiempo verschenen in dezelfde maand. Naar aanleiding van dit artikel heeft Caracol TV contact met ons opgenomen met het verhaal een reportage te willen maken over Painü onder het mom van “gente que le pone el alma” wat te vertalen is met “mensen die zich inzetten met hun ziel en zaligheid”. Zogezegd zogedaan kwam Caracol TV begin april de onnames maken. De uitzending is eind april uitgezonden op het middag en avond journaal.

Zie link Caracol TV of Youtube.

 

Projectgebied Yahuarcaca en Tarapoto

Het projectgebied bevindt zich in het uiterste zuiden van Colombia in het departement Amazonas aan de Amazone rivier waar Colombia grenst met Brazilië en Peru, nabij de stad Leticia (hoofdstad van het Colombiaanse departement Amazonas) en Puerto Nariño dat ongeveer 80km stroomopwaarts ligt ten opzichte van Leticia. De eerste fase van het project – Het Veldwerk – is uitgevoerd in de periode juni 2013 tot half april 2014. De tweede fase zal van start gaan in september 2014.

In Zone I – Yahuarcaca Merengebied – is er samengewerkt met de gemeenschappen: 1) El Castañal, San Sebasián de los Lagos, 3) San Antonio, 4) San Juan de los Parentes en 5) San Pedro. In Zone II – Tarapoto Merengebied en Rivier met de gemeenschappen: 6) Palmeras, 7) Nuevo Paraíso, 8) Santa Teresita, 9) San José de Villa Andrea en 10) San Juan de Socó. Behalve deze tien gemeenschappen zijn er nog vele andere gemeenschappen die langs de Amazone rivier liggen in zowel Colombia, Peru als Brazilië. Andere gemeenschappen liggen langs kleinere zijrivieren. Voor meer informatie zie de basiskaart hieronder.

Mapa - Area de Trabajo - Proyecto Yahuarcaca - 768x1006

Chonine – Árbol de Pez – De Visboom

Door Ángel Fernández Ramos – Lokale hoofduitvoerder van Project Yahuarcaca.
De abuelos (grootouders) uit de inheemse Tikuna gemeenschappen van het merengebied Yahuarcaca vertellen over de sacrale visboom: een korte uiteenzetting over bomen, rupsen, metamorfosen en vissen.

Het gaat hier om verschillende boomsoorten waarin specifieke rupsen leven die onder bepaalde omstandigheden van gedaante verwisselen en in vissen veranderen. De rupsen zijn roodoranje met zwarte en geelgroene strepen. De bomen die keer op keer genoemd worden in het Tikuna zijn: Dumi, Inu, Mayiü (Bellaco caspi, socoba, Himatanthus sucuuba ), Wochine (ceiba, lupuna, Ceiba pentandra), Türüne (Castaña-de-várzea, Couropita guianensis) en Ngewane. Boomsoorten die groeien in de overstromingsbossen of langs de beken en bronnen op het hoger gelegen land. Alle ouderen van de gemeenschappen geven aan deze bomen te kennen en twee van hen hebben deze overgang van rups naar vis met eigen ogen kunnen waarnemen.

Abuelo Nicolás Parente (Tikuna) van de gemeenschap El Castañal zei dat de Dumi en de Mayiü, die op het hogere vaste land langs de beekjes groeien, vissen voortbrengen. De rupsen die reeds in vissen zijn veranderd zwemmen stroomafwaarts en komen en zo in de grotere beken terecht waaronder de beek Yahuarcaca. Dit wil zeggen dat deze natuurlijke beekjes en kanalen van de cananguchales (een plaats waar veel palmbomen voorkomen van het soort Buriti flexuosa) als het waren de wandelpaden zijn van de in-vis-veranderde-rupsen die van het hogere land stromen naar de lager gelegen grotere beken.

Volgens Abuelo Santos (Yagua) vindt deze bijzondere metamorfose plaats als zij in de eerder genoemde bomen een bepaalde staat van rijpheid hebben bereikt. De rupsen die tot deze bomen behoren klimmen omhoog en verspreiden zich over de takken waar zij vervolgens van de bladeren beginnen te eten. Als de boom volledig is kaalgevreten dalen zij af en zoeken een andere Árbol-de- Pez. Zij weten precies waar deze bomen staan. Naar de tijd verstrijkt en zij groot en rijp zijn roepen zij storm met zware regen op. Als de storm over het bos raast en de bliksem slaat vallen de rupsen uit de boom waar zij in verschillende soorten vis veranderen waaronder in: lisa (Leporinus sp. Anostomus sp.), chirui (Hoplosternum littorale), kará (Satanoperca jurupari) y dormilon (Hoplias malabaricus) Het zijn niet deze vissen die ons voeden maar de vissen die voortkomen uit de eitjes die deze vissen voortbrengen.

Voor ons Tikuna, Yagua en Cococama zijn deze bomen erg belangrijk, sacraal zogezegd. Als deze bomen er niet geweest zouden zijn zouden wij ook geen vis hebben om te eten. Als deze bomen met rust worden gelaten zal de vispopulatie ook weer toenemen in de beken en meren.

 

PAINÜ in de krant van de Nationale Universiteit van Colombia

Cuenta la leyenda que Yuche vivía desde siempre, solo en el
mundo. En compañía de las perdices, los paujiles, los monos y los
grillos, había visto envejecer la tierra. A través de ellos se daba cuenta
de que el mundo vivía y de que la vida era tiempo y el tiempo, muerte…

Volgens de legende leefde Yuche sinds het begin der tijden alleen op de wereld. In gezelschap van patrijzen, boshanen, apen en krekels zag hij dat de aarde verouderd. Door hen besefte Yuche dat de aarde leefde en dat het leven tijd was en de tijd dood… (Door Elkin Castillo Demetrio).

Het begin van een interessant artikel over Painü – de community-based ecotoerisme organisatie – die als partner- en steunontvangende organisatie een belangrijke rol speelt in Project Yahuarcaca. Het artikel is gepubliceerd in de maandkrant UN Periódico van de Nationale Universiteit van Colombia (UNAL) die behalve op alle Nationale Universiteiten in Colombia tevens als bijlage afgelopen zondag 9 februari 2014 in de nationale Colombiaanse krant El Tiempo verschenen. Voor de spaanstaligen onder ons, veel plezier met lezen! Voor de volledige versie van de krant download: UN-Periodico – Feb 2014, pagina 22. Of anders de afbeelding hieronder.

UN PERIODICO 174 FEBRERO 2014 ARTICULO PAINU

Nieuwsbrief Project Yahuarcaca

Ter afsluiting van het jaar 2013 is een nieuwsbrief geschreven over Project Yahuarcaca en de projectvoortgang. Deze is onder andere verspreid onder de donateurs in Nederland. Binnenkort volgt het jaarverslag van 2013 waarin behalve een financieel verslag dieper in details zal worden getreden wat de voortgang betreft. De nieuwsbrief kan worden geopend door het pdf-bestand hiernaast te downloaden. Nieuwsbrief Project YHKK – Dec 2013

Behalve de nieuwsbrief treft men hieronder een artikel over de ecotoerisme organisatie PAINÜ dat verschenen is in het informatieve tijdschrift NOTIMANI van de Nationale Universiteit van Colombia, Afdeling Amazonia, Onderzoeksinstituut IMANI – PAINU – NOTIMANI FINAL DICIEMBRE 2013 26 007 pagina 16 y 17. Het artikel is wel in het spaans geschreven.

Met vriendelijke groeten en een voorspoedig 2014 toegewenst.

Kees van Vliet

Samenwerking met AZCAITA

Door Camila Pérez.
Vanaf het monent dat wij zijn gaan samenwerken met Azcaita (Asociación Zonal de Consejo de Autoridades Indígenas de Tradición Autóctono – een inheemse autoriteit die 10 gemeenschappen vertegenwoordigd in de directe omgeving van Leticia, Colombia) hebben wij verschillende ontmoetingen gehad om gezamelijk te werken aan de ontwikkeling van een eigen onderwijs model voor de inheemsen gemeenschappen die zij vertegenwoordigen. Het vertrouwen is in de loop van de tijd opgebouwd en ondanks dat we op goede voet staan met de gemeenschappen, houden de leiders van Azcaita al onze bewegingen in de gaten. Deze oplettende houding is goed te begrijpen als je nagaat dat vele andere partijen en stichtingen vaak dingen hebben beloofd die ze niet na zijn gekomen of er met waardevolle informatie vandoor zijn gegaan. Gelukkig hebben we in de afgelopen weken en maanden dag na dag van aanhouden en hard werken kunnen laten zien dat wij ons aan ons woord houden.

Aanvankelijk hebben wij Azcaita ondersteund in het ontwerp en de uitvoering en analyse van participatieve workshops met de gemeenschappen voor het identificeren van de basiselementen en principes van hun cultuur, taal, kennis en omgeving die volgens de bewoners (grootouders, ouders, jeugd, kinderen en docenten) moeten worden opgenomen in dit nieuwe onderwijssysteem. Daarnaast hebben wij ons ook specifieker gericht op de traditionele kennis m.b.t. de overstromingsbossen. Dit proces was een van de meest verrijkende activiteiten van de projectuitvoering waarbij onze teamleden Ángel, Elkin en Martha een bijzonder belangrijke rol hebben gespeeld als organisatoren van de workshops en vertalers van Tikuna naar Spaans.

Ter afronding van deze fase hebben wij een document overhandigd aan Azcaita gebaseerd op alle informatie dat is voortgekomen uit de gehouden interviews, groepsbijeenkomsten en veldexcursies. Het is de bedoeling dat Azcaita eind dit jaar of begin volgend jaar deze informatie overhandigd aan het Ministerie van Onderwijs. De verwachting is dat het ministerie Azcaita ook dit jaar verder zal ondersteunen in de ontwikkeling van een eigen onderwijs programma voor de gemeenschappen en dat wij hieraan concreet kunnen bijdragen op het gebied van traditionele kennis van de overstromingsbossen welke van groot belang zijn voor het levensonderhoud van de mensen in de inheemse gemeenschappen.

Persoonlijke ervaringen van Ángel

Op deze dag, vertel ik, Ángel Fernández Ramos over mijn ervaringen als interviewer en als lokale hoofduitvoerder van Project Yahuarcaca waar ik op het ogenblik voor werk.

Als ik mijn moedertaal Tikuna niet goed had beheerst, zou het afnemen van de nodige gesprekken en interviews niet makkelijk of zelfs onmogelijk zijn geweest. Ik zou dan grote moeilijkheden hebben gehad in het uitleggen aan de opa’s en oma’s over het nut ervan. Door in het Tikuna te spreken kan ik de ouderen goed uit leggen dat het project tracht de traditionele kennis een plek te geven in het lokale basisonderwijs zodat de huidige en komende generaties kinderen een goede basis hebben. Over wie ze zijn, hun oorsprong, de relevantie van de kennis en medicijnen die de natuur ons biedt, het belang van verscheidene praktische vaardigheden en het kennen van hun woon- en leefgebied, hun territorium.

De mensen die daaraan bij kunnen dragen zijn de ouderen – de mensen bij uitstek met ervaring en kennis. De oma’s die de weef- en vlechtkunst hebben geleerd en de betekenis kennen van het Tikuna ritueel de Yüüechiga*. De man die de taken kent van de man en de vrouw die van de vrouw. Door deze uitleg heeft nog geen enkele opa of oma zich afgehouden om te vertellen over hun verleden, hun leven, hun ervaringen en kennis. Mede omdat ik een van hun kleinkinderen ben.

Tot dusver hebben deze ervaringen mij geholpen mijzelf beter te leren kennen. Daarnaast voel ik me gelukkig met het idee dat wij gezamelijk werken deze kennis te integreren in onze scholen zodat onze kinderen een kans krijgen deze kennis ook te leren wat van groot belang is voor hen als inheemse om zich te kunnen verdedigen, te kunnen redden in moeilijke situaties en om op beide benen te kunnen staan in deze tijd en wereld.

Ángel Fernandez Ramos
* Yüüechiga: is de naam van een belangrijk Tikuna ritueel dat in het spaans bekend staat als Pelazon en in het portugees als Moça nova (nieuw meisje). Het is een inwijdingsrite die verwijst naar de overgang van een jong Tikuna meisje naar een volwassen vrouw wat nieuwe verantwoordelijkheden met zich meebrengt voor de wereld en voor de ingewijdde. Het duidt op de potentiële vruchtbaarheid na de menarche (eerste maandstond); een gebeurtenis dat volgens de Tikuna verhalen het lichaam en de wereld verandert.

World Tourism Day 2013 – Tourism and Water

Within the framework of the World Tourism Day 2013 we were invited by the department of environmental affairs and productive development of the municipality of Leticia to give a presentation in the auditorium of Leticia’s library Leticia about Proyecto Yahuarcaca and the local community ecotourism initiative PAINÜ. Elkin Demetrio, one of our compañeros, opened the presentation by showing and explaining one of his impressive drawings which perfectly fits the theme of the World Tourism Day 2013 – Tourism & Water.


When finished he gave the floor to Santiago Duque – coordinator of the laboratory of Limnology from the National University of Colombia (UNAL) here in Leticia who informed the wide public about the regional context, the annual dynamics of the Amazon river landscape and its relevance in terms of biodiversity, productivity of fishery, forestry, agriculture and more and more touristic activities. He highlighted the necessity to conserve and manage the water bodies and floodplains in a sustainable manner and finished his part the close collaboration between the UNAL and the communities from the Yahuarcaca lake area from which derived the Community Fishery Management Organization – TIKA – and the community-based ecotourism organization PAINÜ as an alternative for fishery and to promote a sustainable management.
From that point on, Elkin took over again and elaborated more on PAINÜ; their mission, what they have done so far and the problems and challenges they are facing and working on. One of these challenges he mentioned was to strengthen the knowledge of the PAINÜ tourist guides, not only traditional knowledge of nature but also to achieve more academic knowledge and linked his chat to Project Yahuarcaca and gave the floor to Camila Pérez. As part of the team she gave a clear general outline of the project; the antecedents, the pillars of the project, the objectives and finally in which aspects the project meets the principles of the Planes de Vida of AZCAITA – an indigenous entity representing the communities of the project area.
After all it was more than worth it to participate and we thank the department of environmental affairs and productive development – Leticia – for their invitation.

By Kees van Vliet

Opgelet! Onze laatste woorden

Door Elkin Demetrio Castillo – 28 augustus 2013
Wij maken onderdeel uit van deze planeet: onze kroost en toekomstige generaties willen ook voort blijven bestaan in deze prachtige plek. Jullie, degene die zogezegd over de mogelijkheid beschikken te redeneren wat goed of slecht is, help ons in ons voorstbestaan. Wij waterwezens hebben dezelfde rechten als elk ander levend wezen op deze aarde.

Wat zijn jullie zonder ons?
Laten wij elkaar niet van de aardbodem doen verdwijnen, laat het de natuur zijn die ons allen zekerstelt een goed leven te hebben.  Jullie hebben de macht ons te domineren, domineer hen die niet denken aan onze leefomgeving, alleen zo kunnen wij blijven voortbestaan op de hele planeet: vissen, zoogdieren, slangen, vogels, viervoetigen en de mensen, wij zijn in het leven geroepen om voor elkaar te zorgen!


Somos parte del planeta: nuestras crías y futuras generaciones queremos seguir existiendo en el hermoso lugar. Ustedes que supuestamente tienen la capacidad de razonar de saber identificar el bien y el mál, ayúdanos a seguir existiendo. Somos una población, de seres acuáticos que tenemos los mismos derechos que cualquier otro ser viviente en esta tierra.

¿Que sería de ustedes sin nosotros?
No nos exterminemos los unos a los otros, dejemos que sea la misma naturaleza que nos lleve a otras formas de vida. Ustedes que tienen el poder de dominarnos, dominen a aquellos que no piensan en nuestras hábitat, solo así seguiremos existiendo sobre todo el planeta: peces, mamíferos, serpientes, aves, cuadrúpedos y seres humanos, hemos sido criado para cuidarnos los unos y los otros!

NIEUWSBRIEF – Een goede start – Project Yahuarcaca

Met dank aan vele particulieren, bedrijven, kerken, goede doelen instellingen als o.a. De Groene Ezel en De Recycling maar ook CORDAID en het Wereld Natuur Fonds (WNF) zijn we vanaf begin juni 2013 begonnen met de uitvoering Project Yahuarcaca. Het project dat gericht is op het behoud van de traditionele kennis en een effectief gebruik ervan in: het ecotoerisme aangeboden door de gemeenschappen, het lokale onderwijs, en het lokale natuurbeheer.

Een belangrijk onderdeel van het project is het ondersteunen van PAINÜ – een kleine gemeenschappelijke organisatie die als alternatieve inkomstenbron op de lokale visserij, verantwoord toerisme willen aanbieden in hun woon- en leefgebied. Een goed idee met veel potentie; het landschap, de flora en fauna, de kennnis en de cultuur dat zij te bieden hebben is schitterend en interessant, het ligt op en een steenworp afstand van het stadje Leticia dat een regelmatige stroom van bezoekers. Echter, het opzetten en goed organizeren ervan is makkelijker gezegd dan gedaan. Het is een andere wereld met mensen met een andere manier van handelen, denken en redeneren. Waar een indiaan overheen kan rennen zo is bijvoorbeeld voor een toerist het oversteken van een beek over een omgehakte boom bijna onmogelijk en draagt de (onterechte) visualisatie van bijtgrage pirañas in het water niet veel positiefs bij. En zo wordt het begrip punctualiteit met behoorlijke marges genomen en nog eens behoorlijk versterkt bij regen.

In de eerste weken van het project is er veel tijd gestoken in het bezoeken, informeren en betrekken van de leiders en dorpelingen van de betrokken gemeenschappen én belangrijke overheidsinstellingen. Alhoewel de gemeenschappen met enige kilometers relatief dichtbij Leticia liggen is het maken van een afspraak moeilijk door slecht bereik en wordt de reis er naar toe vaak bemoeilijkt door onverwachte hevige tropische buien, hoog water, modderige paden en dunne en vaak gladde stammen over beken. Daarbij het feit dat veel van de bijeenkomsten alleen mogelijk zijn in de avonden omdat overdag de mensen bijv. op hun akkers, aan het vissen zijn, of gewoon lekker in de hangmat liggen.

De resultaten die wij tot dusver hebbben bereikt zijn positief en lijken wij op een goed moment met het project te zijn begonnen. Meer hierover in het volgende bericht.

Namens het gehele projectteam, met vriendelijke groeten,

Kees van Vliet