Todas las entradas por Stichting Mandioca

Bereikte resultaten Project Yahuarcaca

Resultaten in het onderwijs

Dankzij de goede vertrouwensrelatie met de lokale inheemse organisatie AZCAITA en de scholengemeenschap Francisco José de Caldas in Leticia, heeft het ontwikkelen van een nieuw onderwijs model daadwerkelijk vorm gekregen.

Op basis van vele bijeenkomsten en vergaderingen met de schoolleiding, docenten, ouderen, dorpsleiders en kinderen met is er een pedagogisch leermodel ontwikkelt. Dit proces werd geleid door Abel Santos, een ervaren pedagoog en linguïst en bovendien zelf Tikuna. Het model is gebaseerd op 6 leermomenten waarbij lokale lokale traditionele kennis kan worden geïntegreerd en worden gekoppeld aan de competenties van het Colombiaanse Ministerie van Onderwijs. Middels 5 studiedagen hebben 30 docenten dit model leren toepassen op hun eigen vak en hebben 7 docenten praktische ervaring in het ontwikkelen en uitvoeren van lesplannen aan de hand van dit model als resultaat van 2 pilotprojecten.

Het pedagogisch leermodel

Het ontwikkelde en toegepaste pedagogisch traditioneel leermodel bestaat uit 6 belangrijke leermomenten. Momenten die volgens de ouderen die deel namen aan de bijeenkomsten en workshops essentieel zijn voor hun kinderen voor het overdragen van kennis, normen en waarden.

De Zes Leermomenten
  1. Lichamelijke en geestelijke vorming. Omvat de initiatie fase van een nieuw leven. Het lichaam en geest worden gecureerd, genezen, voorbereidt op een leven in de samenleving om ziekten, problemen etc. te voorkomen. Dit is een taak van de ouders, grootouders etc.
  2. Mondelinge kennisoverdracht. Vindt plaats binnen de familie, genezers, de gemeenschap en de school. Het opdoen van kennis duurt het hele leven. Een persoon luistert en leert op ieder moment en op welke plaats dan ook van de mensen om hem heen.
  3. Beleven en praktisch ervaren. Omvat het beleven, in de praktijk brengen wat de leering eerder mondeling heeft aangeleerd. Alleen of onder begeleiding van ouders, grootouders, docenten etc. De leerling ontvangt kennis en ontwikkelt denk- en handelswijzen en technieken.
  4. Zelfreflectie. De leerling analyseert zijn belevingen en ervaringen en deelt deze met zijn ouders, grootouders, mede-leerlingen en docenten. Tegelijkertijd ontvangt de persoon nieuwe kennis van zijn omgeving. Het is een moment van zelf-training en zelf-perfectie.
  5. Terugkoppeling. Omvat de daad van de eerder opgedane kennis en leerervaringen voortgekomen uit de zelfreflectie opnieuw toe te passen. Met toewijding verbetert de leerling zijn vaardigheden.
  6. Erkenning. Het moment waarop de leerling bekend is en ervaren is met bepaalde vaardigheden, wat bovendien erkend wordt door zijn omgeving. De leerling kan de vaardigheid toepassen en het andere leerlingen aanleren.
Workshops

Behalve de ontwikkeling en uitvoering van de pilots, zijn er twee workshops gegeven aan de docenten (33) van de scholengemeenschap. De eerste workshop in mei 2015 ging over de rol van cartografie met betrekking tot de omgeving; en hoe dit kan worden toegepast in het onderwijs in combinatie met software als Google Earth.

De tweede workshop in september 2015 betrof een simulatie van de pilotactiviteit die wij eerder op één van de basisscholen (5 docenten, 110 leerlingen) hadden uitgevoerd. Op deze manier hebben alle docenten kennis kunnen maken met het op maat ontwikkelde  pedagogisch leermodel, de 6 leermomenten en hoe dit in de praktijk kan worden toegepast.

Eerste pilotproject – Explorando y viviendo mi territorio los Lagos Yahuarcaca

Verkennen en beleven van mijn leefgebied de Yahuarcaca meren. Op basis van het nieuwe pedagogisch leermodel is deze pilot samen met 5 docenten ontwikkelt en uitgevoerd tussen februari en juli 2015 met de 110 kinderen van groep 1 t/m 5 van de lokale basisschool San Fernando in de Tikuna gemeenschap San Sebastián.

De pilot was gericht op het integreren van traditionale kennis over de natuur en territorium, waaronder met name de Yahuarcaca meren, in het onderwijs curriculum.

Tweede pilotproject – Estrellas y geometria

Sterren en geometrie. Als vervolg op het succesvolle pilotproject in 2015 op het basisonderwijs, hebben wij samen met de inheemse scholengemeenschap en betrokken docenten deze pilot ontwikkelt en uitgevoerd tussen november 2015 en juli 2016. Het doel van dit project was het integreren van lokale kennis in het studieplan van de zesde klas van het voortgezet onderwijs. .

Met als insteek inheemse en westerse kennis over het universum, hebben 71 leerlingen van groep 6 geleerd over de oorsprong van het heelal, hemellichamen, sterrenbeelden en tegelijkertijd geometrie door te leren werken en rekenen met hoeken, afstanden en geometrische figuren.

Resultaten in het toegankelijk maken van traditionele kennis in o.a. onderwijs

Eén van de drie hoofddoelen van Project Yahuarcaca is het toegankelijk maken van traditionele kennis over de natuur, waarvan in het bijzonder kennis over de meren, overstromingsgebieden langs de Amazone rivier.

Toegankelijk maken in de zin van dat de informatie, de kennis over de natuur, die voort is gekomen uit de vele veldexcursies, vergaderingen, groepsgesprekken, interviews, informele ontmoetingen met de kennishouders in 9 tikuna gemeenschappen wederom in de handen komt van de doelgroep en praktisch kan worden toegepast. Dat wil zeggen op scholen op lokaal en regionaal niveau, gemeenschappelijke ecotoerisme initiatieven, in en rondom het projectgebied.

Als resultaat van al het veldwerk en gesprekken met de kennishouders, hebben onze inheemse compañeros deze kennis weten vast te leggen in diversen producten:

Veldgids – Conociendo Mi Territorio. Een veldgids met 126 beschrijvingen van de flora en fauna in  de meren en overstromingsbossen: bomen en planten, zoogdieren, reptielen, vissen en vogels. En 5 hoofdstukken waarin traditionele kennis over de natuur, cultuur, de vorming van het landschap, beheer en gebruiken van het landschap, een ecologische kalender en tot slot voeding en gezondheid wordt beschreven.

Kaartmateriaal. Als resultaat van de vele groepsgesprekken, bijeenkomsten, interviews en sociale cartografie zijn er 10 geogerefereerde kaarten gemaakt die het landgebruik, vegetatie, vorming van het landschap en de vestiging van de mensen beschrijven over de afgelopen 115 jaar in en rondom het merengebied.

Video – Explorando y vivenciando mi territorio los Lagos Yahuarcaca.  In deze video vertelt Ángel, over het belang van de overstromingsbossen en meren. Deze video is inmiddels verspreid onder de scholengemeenschappen.

OPMERKING: Producten zonder winstoogmerk. Al deze producten zijn door en voor de mensen geschreven en gemaakt en worden dus niet gecommercialiseerd. Van de veldgids, het boek Conociendo Mi Territorio en de kaarten zijn er proefexemplaren overhandigd aan alle direct betrokken inheemse instanties en gemeenschappen. Vanuit het Sociale Innovatie Fonds van de Nationale Universiteit van Colombia worden er begin 2017 minstens 500 exemplaren gedrukt van de veldgids. Als onderdeel van de derde fase worden deze overhandigt aan de direct betrokken inheemse instanties en inheemse scholengemeenschappen in de regio.

Resultaten met PAINÜ

Door de vele praktische ervaringen, kano- en wandeltochten en educatieve excursies met kinderen, binnen- en buitenlandse toeristen heeft PAINÜ steeds meer ervaring gekregen in het organiseren en uitvoeren van dag- en meerdaagse tours en educatieve excursies. Stapsgewijs heeft de organisatie meer positieve bekendheid gekregen van lokaal tot internationaal niveau. Omdat PAINÜ het enige inheemse toerisme initiatief is in het hele Colombiaanse Amazonegebied dat werkelijk georganiseerd is, neemt de organisatie een belangrijke plaats in op de toeristenmarkt in Leticia.

De belangrijkste factor voor dit succes  is te danken aan de voorzitter José Yahuarcani, een jonge man van Cocama afkomst. José is erg creatief en toegewijd is, staat open om te leren en te verbeteren en beschikt over buitengewoon veel kennis over de natuur, medicinale planten en het gedrag van de fauna.

Hieronder een kort overzicht van de bereikte resultaten van PAINÜ die voort zijn gekomen uit het project:

  • PAINÜ is de eerste inheemse ecotoerisme organisatie in het Colombiaanse Amazonegebied  dat officieel geregistreerd staat bij de Colombiaanse overheids organisaties én ook nog eens zelfstandig functioneerd.
  • Het bestuur heeft ervaring in het organiseren van dagtours en educatieve excursies in lijn met de beginselen van het ecotoerisme. Bovendien biedt PAINÜ sinds begin 2015 ook meerdaagse tours, aangepast op de wensen van de bezoeker(s).
  • Een hoge deelname vanuit de gemeenschappen. In 2015 hebben 41 personen uit 6 gemeenschappen direct gewerkt met PAINÜ, als gids, assistent gids of kok. Bovendien hebben andere bewoners souveniers en etenswaren als vis, groente en fruit kunnen verkopen voor de bereiding van maaltijden en tussendoortjes voor bezoekers.
  • Een regelmatige toestroom van bezoekers en allianties met andere gemeenschappelijke toerisme initiatieven en touroperators. In 2015 hebben zij meer dan 400 bezoekers ontvangen (van lokale tot internationale bezoekers en diverse groepen jongeren van scholen en universiteiten).
  • Een goed georganiseerde basisadministratie en boekhouding. Sinds 2014 systematiseert en registreert PAINÜ alle uitgaven en inkomsten in het kasboek. Per jaargang worden de financieële gegevens overgedragen aan de Colombiaanse belastingdienst.
  • Door de deugdelijke boekhouding is PAINÜ financieel onafhankelijk. Met het spaargeld kunnen de administratie- en onderhoudskosten worden betaald en kan er worden geïnvesteerd in nieuwe materialen.
  • Lokale, nationale en internationale positieve bekendheid door tevreden bezoekers en deelname aan vakantiebeurzen in diverse steden in Colombia en publicaties in kranten en tijdschriften.

Geometrie en sterren – Etnomatemática

Op aanraden van CORDAID en met steun vanuit het Wereld Wiskunde Fonds van de Nederlandse Vereniging van Wiskundeleraren(NVvW) hebben wij het inheems onderwijs instituut Francisco José de Caldas verder kunnen ondersteunen in de ontwikkeling van het eigen-onderwijs-model.

Als vervolg op het succesvolle pilotproject vorig jaar op het basisonderwijs, heeft het onderwijs instituut het project “Etnomatemáticas en la Educación Propia” in de afgelopen maanden uitgevoerd. Het doel van dit project was het integreren van lokale kennis in het studieplan van de zesde klas van het voortgezet onderwijs. Met het pedagogisch leermodel dat vorig is ontwikkeld als basis,heeft de schoolleiding, de lokale organisatie Mitote Astronomico en Fundación GRUPO PROA samen een studieplan geschreven met als thema “Geometria y estrellas”.

Met als insteek inheemse en westerse kennis over het universum, hebben de kinderen geleerd over de oorsprong van het heelal, hemellichamen, sterrenbeelden en tegelijkertijd geometrie door te leren werken en rekenen met hoeken, afstanden en geometrische figuren.

 

Conociendo mi territorio – in de maak

Aansluitend op de ontwikkeling van een eigen onderwijs model waarbij de kinderen meer aan te leren over hun eigen omgeving, natuur, cultuur en traditionale kennis, begint de natuurgids -Conociendo mi territorio- steeds meer vorm te krijgen. Na vele vele gesprekken met ouderen, vissers, sjamanen en andere mensen met kennis over de lokale flora en fauna, heeft onze Tikuna compañero Ángel Fernández een oneindige hoeveelheid aan kennis verzameld en opgeschreven. Behalve de flora en fauna komen ook thema´s als cicli van de natuur, voeding en gezondheid aan de orde. Als de natuurgids uiteindelijk klaar is zal deze worden verspreidt onder alle scholen en community-based ecotoerisme initiatieven in de regio.

Voor meer informatie over het eigen inheems onderwijsmodel, zie link.

 

Goedkeuring van o.a. CORDAID

Vanaf oktober 2014 hebben wij in samenwerking met de Colombiaanse partnerorganisatie Fundación GRUPO PROA vol enthousiastme kunnen werken aan de tweede fase van Project Yahuarcaca. Tot eind november 2015 hebben wij alle geplande activiteiten uit kunnen voeren en goede resultaten kunnen behalen met het: a) vastleggen en toegankelijk maken van traditionale kennis; b) integreren van deze kennis in het lokale basisonderwijs in de inheemse gemeenschappen en; c)  begeleiden van de community-based ecotoerisme organisatie PAINÜ.

Uiteraard dit alles met dank aan de vele positieve reacties en donaties uit Nederland van particulieren, bedrijven en organisaties als CORDAID, DrHofsteestichting, De Wisselbeker, Stichting De Overal, Sport & Spel Maasland, én de ondersteuning van het Colombiaanse Ministerie van Cultuur het project ondersteund en de Nationale Universiteit van Colombia (UNAL) vanuit het Sociale Innovatie Fonds.

Inmiddels hebben CORDAID, MINCULTURA en de Nationale Universiteit de eindrapportage over de tweede fase goedgekeurd.

VIDEO – Conociendo los lagos Yahuarcaca

Met de komst van een computerlokaal (mét computers) op de basisscholen én de wens van de docenten videomateriaal te gebruiken in het onderwijs hebben wij de volgende video gemaakt. Deze video is gebruikt als instrument tijdens de uitvoering van het pilotproject (zie vorige post) en reeds wijd verspreid onder de Tikuna gemeenschappen en scholen in de regio. In deze video vertelt Ángel Fernandez (Tikuna, gemeenschap San Sebastián) over het merengebied Yahuarcaca, de meren, de bomen, de vissen etc. Met dank aan specifieke financiële ondersteuning voor het pilotproject van het Colombiaanse Ministerie van Cultuur.

VIDEO – Explorando y vivenciando mi territorio los lagos Yahuarcaca

Pilot project `Educación Propia´

Als onderdeel van Project Yahuarcaca hebben wij in de maanden mei en juni 2015 een pilot project uitgevoerd met de leraren en kinderen van groep 1 t/m 5 van de lokale basisschool San Fernando in de Tikuna gemeenschap San Sebastián. De pilot was gericht op het integreren van traditionale kennis over de natuur en territorium in het onderwijs curriculum, gebaseerd op traditionele onderwijs methoden én in lijn met de Colombiaanse onderwijscompetenties en prestaties. De ontwikkeling en uitvoering van deze pilot werd geleidt door Abel Santos, een ervaren pedagoog en linguist en bovendien zelf Tikuna.

De aanleiding voor het ontwikkelen en uitvoeren van deze pilot kwam vanuit de inheemse organisatie AZCAITA en het inheems onderwijsinstituut (OI) Francisco José de Caldas. Sinds enkele jaren werken zij namelijk aan de ontwikkeling van een eigen-onderwijs-model of in het spaans Modelo de Educación Propia; een onderwijsmodel waarbij kennis en onderwijsmethoden vanuit de traditie en cultuur zijn ingeweven. Echter tot op heden hadden zij nog geen praktische ervaring(en) om lering uit te trekken. Zodoende is er in samenspraak besloten hier gezamelijk werk van te maken.

Het ontwikkelingsproces van deze pilot bestond uit de volgende stappen en activiteiten:

  1. Januari-februari 2015. Het identificeren en vastleggen van een eigen of traditioneel pedagogisch model. Aan de hand van bijeenkomsten en gesprekken met ouderen, ouders, kinderen, dorpsleiders en leraren van verschillende gemeenschappen.
  2. Maart-april 2015. Het vormgeven en plannen van de pilot met de leraren van de basisschool San Fernando. Volgens het eerder vastgestelde pedagogisch model én in lijn met de door de overheid opgestelde onderwijscompetenties en prestaties.
  3. Mei-juni 2015. Uitvoering van de pilot volgens planning. Uitvoeren van tussentijdse evaluaties met leraren en kinderen.
  4. Juli-augustus 2015. Evaluatie en rapportering van het gehele proces.

In de komende maand september worden de resultaten gepresenteerd en de ervaringen gedeeld met het inheems onderwijsinstituut Francisco José de Caldas, AZCAITA en de gemeenschappen.

Bezoek van CORDAID

Omdat de Nederlandse ontwikkelingsorganisatie CORDAID voor bijna 50% van de Nederlandse fondsen van Project Yahuarcaca financieert, hebben wij afgelopen februari een bezoek van hun gekregen met als doel de ins en outs van het project te leren kennen. Tijdens het 4-daags bezoek hebben wij samen met Angelique Zonneveld en Annemarie Hollanders veel over het project en de voortgang gesproken, kennis uitgewisseld en natuurlijk zoveel mogelijk van het project laten zien: de mensen met wie wij werken, de gemeenschappen van het Yahuarcaca en Tarapoto merengebied, het onderwijs instituut, de ecotoerisme organisatie PAINÜ en uiteraard de omgeving en natuur van het Amazone regenwoud.

Angelique Zonneveld en Annemarie Hollanders, Cordaid, dank jullie wel voor jullie bezoek!

Groeten van het projectteam.

Modelo de Educación Propia – DEEL I

Geschreven door Alejandro M. Fonseca Leon – Onderwijscoördinator AZCAITA voor het ontwikkelen van het Modelo de Educación Propia.

Vanuit het verafgelegen Amazone woud “Long van de wereld” wend ik mij tot jullie in de functie van inheems Tikuna leider en onderwijscoördinator van Azcaita, deskundige op het gebied van onze traditie, cultuur en taal. Bij deze informeer ik jullie graag over onze onderwijsplannen en actuele ontwikkelingen omtrent dit thema waarbij wij ondersteunt worden door Stichting Mandioca en Fundación Grupo Proa.

Onze taak, als Tikuna, is het in stand houden en het voortbestaan van onze kosmovisie voor het opleiden van onze kinderen; het toepassen en versterken van onze wijsheden binnen het gezin, de school en het dagelijkse leven. Het is van groot belang dat het formele in informele onderwijs is afgestemd op ons culturele gedachtengoed. Wij zijn het onze kinderen verplicht onze dromen te verwezenlijken in het wederopbouwen en versterken van onze cultuur. Dit als gevolg van de verwondingen van de Spaanse verovering en de daarmee gepaard gaande politieke en religieuze oplegging die zij destijds als superieur beschouwden; zonder oog te hebben voor de schade die zij aanrichtten aan onze voorouders en cultuur.

 

A great experience… leaving the Amazon for the first time

A short text written by Elkin Demetrio (translated from spanish) about his experience in Bogotá at the II Congreso Nacional de Áreas Protegidas.

Unexpectedly one of my biggest dreams became true: I was asked to represent our intercommunitarian ecotourism organisation PAINÜ at the II Congreso Nacional de Áreas Protegidas. I was excited and frightened, especially for the flight because so far I never had left my home, the Amazon. But the view was marvelous, the piled clouds passing by, the unending horizon where sky and land come together. Once I arrived at Bogotá I could cry of happiness. Thanks to a friend of Santiago Duque of Limnology I arrived safe at the hotel. Because of the extreme low temperature compared to Leticia I only took a shower next morning; with the intention to take a shower with lukewarm water I screamed out loud when burning hot water came down on me… a sore but funny moment.

The congress itself was spectacular because I met a lot of indigenous compañeros from all over Colombia and got to know several successful communitarian initiatives. In the afternoon it was my turn to talk about our PAINÜ. At first I was nervous and I did not know what to tell even though I had practiced a lot in Leticia. But with the support of Marcela, Vivian and her friend I was able to present me as a proud indigenous young man dressed up with a feathered bonnet and my clan symbols painted on my face. I don’t know where all the words came from but all attendees gave me a huge applause afterwards for the things I said and for the results we have achieved so far with PAINÜ. Although, an afrocolombian girl couldn’t believe the story about taking a bath right in between the pirañas of considerable sizes but in the end I could convince her. Finally, I decided to give my bonnet to the coordinator of the event to thank her for her efforts. In the evening Vivian and her friend took me on a short city tour and we got up the Colpatria tower.

I will never forget this experience… With gratitude to all people who support me and our organization PAINÜ, especially those of Foundation Grupo Proa, Stichting Mandioca and UNAL Sede Amazonía.

Elkin Demetrio Castillo.